Powietrzna pompa ciepła. Fakty i mity które musisz poznać

Powietrzna pompa ciepła. Fakty i mity które warto wiedzieć

Powietrzne pompy ciepła zyskują coraz więcej zwolenników energooszczędnego ogrzewania domu, ich montaż jest prostszy, tańszy i szybszy w przeciwieństwie do pomp ciepła czerpiących ciepło z gruntu lub wody. Zanim wyrobimy sobie przedwczesną opinię na ich temat, warto poznać fakty i obalić mity krążące na temat powietrznych pomp ciepła.

Mit 1: Pompa ciepła jest droga

Koszt budowy instalacji z powietrzną pompą ciepła jest tańszy od pozostałych rozwiązań grzewczych, instalacja dolnego źródła ogranicza się jedynie do zamontowania jednostki zewnętrznej. W przeciwieństwie do gruntowych pomp ciepła nie ma potrzebny wykonywania odwiertów i montażu kolektorów gruntowych – co w wielu przypadkach jest ekonomicznie nieuzasadnione. Koszt wykonania i rozruchu instalacji dla domu jednorodzinnego o powierzchni 200 m2 mieści się w przedziale 25-35 tys. zł. Wykonanie kotłowni gazowej dla takiego samego obiektu to wydatek rzędu 45 tys. złotych, natomiast kotłowni olejowej – aż 60 tys. zł. Wykonanie pompy ciepła pozwala na wykorzystywanie w sezonie grzewczym energii odnawialnej (ciepło zmagazynowane w powietrzu atmosferycznym) uniezależniając użytkowników od cen gazu, oleju czy węgla.

Fakt 1: Są prostsze w montażu niż gruntowe pompy ciepła

Powietrzne pompy ciepła w odróżnieniu od gruntowych czy wodnych nie wymagają budowania drogiego systemu do odbioru ciepła. Jednostka zewnętrzna zajmuje niewiele miejsca, zapewniając bezawaryjność i żywotność systemu. Niski koszt inwestycji i wysoki współczynnik efektywności przemawiają na korzyść pomp ciepła – wykorzystujących powietrze atmosferyczne jako dolne źródło ciepła. Jednak niższa zima temperatura powietrza niż gruntu i wody z kolei przekłada się na mniejszą efektywność pompy.

localheat_6

Rys. 1. Schemat instalacji powietrznej pompy ciepła typu split

Mit 2: Nie pracują w niskich temperaturach

To prawda że moc grzewcza spada wraz ze spadkiem temperatury zewnętrznej, jednak należy coś wyjaśnić – bez względu na to, z jakim typem pompy ciepła mamy do czynienia, metoda działania urządzenia zawsze opiera się na tej samej, prostej zasadzie. W temperaturze powyżej zera bezwzględnego (-273oC), znajduje się określona ilość ciepła, która oczywiście jest tym większa, im wyższą temperaturę ma nasze źródło. W związku z tym, kiedy temperatura powietrza spada do ujemnych wartości, wciąż jest ono bogate w energię cieplną. Do niedawna pompa ciepła przestawała działać poniżej -5oC, ale wprowadzenie nowego rodzaju sprężarek rozwiązało ten problem, obecnie na rynku znajdziemy pompy ciepła pracujące w szerokim zakresie temperatur: od -15oC do +45oC.

Fakt 2: Może służyć jako samodzielne urządzenie grzewcze

Powietrzna pompa ciepła może zostać zastosowana w układzie biwalentnym do wspomagania pracy kotła w okresach przejściowych (wiosną i jesienią) oraz latem do przygotowania c.w.u. – w celu zmniejszenia kosztów eksploatacji ogrzewania. Jako samodzielne urządzenie grzewcze może spełniać pompa pracująca w całym zakresie temperatury powietrza występującym w naszym kraju (do -15oC). Ze względów ekonomicznych nie dobiera się ich tak, by działały samodzielnie przy bardzo niskich temperaturach – są wspomagane przez podgrzewacz elektryczny, w który są zwykle fabrycznie wyposażone.

Mit 3: Powietrzne pompy ciepła zużywają dużo prądu

Energia elektryczną zużywana przez pompę ciepła służy głównie do zasilania sprężarki. Z każdego zużytego kilowata zyskujemy nawet do 5 kW. Istnieje też możliwość konfiguracji urządzenia, aby funkcjonowało podczas tańszej taryfy nocnej, a nadmiar energii wykorzystywany był w ciągu dnia.

Fakt 3: Zyskują większą popularność niż gruntowe pompy ciepła

Duże zainteresowanie nimi można tłumaczyć tym, że kupują ją przede wszystkim właściciele modernizowanych domów, zmęczeni wysokimi kosztami ogrzewania i obsługą kotłów na węgiel. Dla nich podstawowe znaczenie ma to, iż powietrzną pompę ciepła można zainstalować bez znacznych przeróbek w już istniejącej instalacji grzewczej – zwłaszcza w mieście, gdzie z powodu niewielkiej wolnej przestrzeni wokół domu nie ma możliwości odbioru ciepła z gruntu lub wody.

Jak przygotować się do inwestycji w powietrzną pompę ciepła?

Podsumowanie

  • Powietrzną pompę ciepła możemy zainstalować jeżeli nie mamy na działce miejsca na gruntowy wymiennik ciepła, bądź jego wykonanie jest dla nas zbyt kosztowne.
  • Powietrzna pompa ciepła może ogrzewać pomieszczenia i przygotowywać ciepłą wodę użytkową, ale są też pompy powietrzne tylko do c.w.u.
  • Jej efektywność zmienia się proporcjonalnie do zmian temperatury powietrza, z którego czerpie energię.
  • W najzimniejszym okresie jej działanie jest wspomagane, przez inne urządzenie grzewcze – na rynku znajdziemy jednak modele pracujące w wyjątkowo niskich temperaturach.

Zdjęcia: fotolia.pl

Rysunek: hicomm.bg

Damian Czernik

inż. Damian Czernik, młodszy projektant instalacji

65 komentarzy na temat “Powietrzna pompa ciepła. Fakty i mity które warto wiedzieć”

  1. Witam jestem zainteresowany powietrzna pompa ciepła tylko jest ich wiele na rynku i nienarodzonych wiem jaka wybrać mam dom wybudowany niedawno docieplony okna z dobrym współczynnikiem itp ogrzewanie podłogowe na pietrze grzejniki dom ma 240m2 parter Pietro do ogrzewania ma służyć piec na groszek i założyłem gwc proszę o jakaś poradę dziękuje i pozdrawiam

    1. Witaj Marcinie, ekonomiczny dobór pompy ciepła na cele c.o. najlepiej powierzyć wykwalifikowanej osobie bądź firmie, potrzebujemy w tym celu m.in. zapotrzebowanie na ciepło danego obiektu (centralne ogrzewanie + ciepła woda użytkowa), dane wyjściowe pozwolą na dobór mocy pompy ciepła, zazwyczaj utrzymuje się ona w granicach 6-8 kW. Przy wyborze pompy ciepła typu powietrze/woda zwróć uwagę czy będzie współpracować ona z twoim systemem grzewczym (niektóre pompy współpracują wyłączenie z niskotemperaturowym źródłem ciepła). Jeżeli źródłem szczytowym jest kocioł na paliwo stałe – to powinniśmy wyznaczyć temperaturę przy której praca pompy ciepła będzie mniej efektywna od kotła. Na rynku znajdziemy coraz lepsze modele pomp ciepła w rożnych wariantach cenowych, warto zorientować się co producenci (a jest ich dużo) oferują w tej cenie – wielu z nich wykorzystuje komputerowe programy doborowe, by zweryfikować pod kątem kosztów inwestycyjnych i eksploatacyjnych mocy grzewczej pompy ciepła 🙂

  2. Dziękuję za ten artykuł Panie inż.ynierze. W natłoku internetowych informacji, wreszcie znalazłam artykuł napisany wystarczająco łopatologicznie abym mogła zrozumieć i przyswoić wszystkie najważniejsze informacje. Szukałam na blogu wpisu na temat ogrzewania płaszczyznowego – ściennego. Na razie bezskutecznie, ale liczę, że i na to znajdzie się tutaj miejsce. Serdecznie i ciepło (a jakże!) pozdrawiam.

  3. Witam
    Budujemy dom o powierzchni 80m i zastanawiamy się nad zainstalowaniem pompy ciepła powietrzem na ogrzanie i podgrzewanie wody użytkowej .czy ta instalacja będzie ekonomiczna i czy nie trzeba dodatkowego źrodła ciepła .jaki byłby koszt założenia .mieszkamy na Mazurach i zimy są trochę mrozniejsze niż w innej części Polski .prosze o odpowiedz
    Janusz

    1. Jeżeli założony budynek ma dobrą termoizolację, można przyjąć, że do ogrzania jego pomieszczeń wystarczy moc grzewcza 45 W/m². Jeśli łączna powierzchnia ogrzewanych pomieszczeń budynku wynosi 80 m², to do jego ogrzewania powinna wystarczyć pompa ciepła o mocy 3,6 kW. Aby pompa pracowała w całym zakresie temperatur – oraz by udział grzałki elektrycznej był jak najmniejszy powinniśmy dodać kilka kW naszej pompie. Czyli mamy pompę o przybliżonej mocy grzewczej 5-6 kW – pytanie jaka pompa sprawdzi się w naszym budynku – to już zaleczy od producenta, niektóre modele potrafią pracować z grzałką do -20, a jeszcze inne do -25. Pompa może pracować z priorytetem c.w.u. Myślę, że koszt zakupu i montażu takie jednostki + podstawowe sterowanie zmieści się w 25 tys. Czy to dużo dla takiego budynku? To już zależy od inwestora – bo przecież dla niektórych liczy się bezobsługowa praca, a dla innych niski koszt inwestycyjny, pozdrawiam!

      1. W życiu nie dobierałbym urządzeń grzewczych, w szczególności źródeł ciepła wg powierzchni mieszkalnej i wskaźnika zapotrzebowania na moc.
        Nie kończyłem inżynierii środowiska na AGH, tylko na Politechnice 20 lat temu w kursie magistersko-inżynierskim 5-letnim i tam nas nauczono że podstawą zapotrzebowania na ciepło są STRATY CIEPŁA PRZEGRÓD BUDYNKU a te zależą od konkretnego budynku i STREFY KLIMATYCZNEJ dla tzw. warunków obliczeniowych.
        Podobnie zapotrzebowania na ciepło do ogrzania wody nie przyjmuje się z sufitu, ale zależy to od ilości zużywanej w gospodarstwie domowym wody, jej temperatur obliczniowych (5?, 10, 15?) oraz strat ciepła instalacji cwu.
        Reasumując w życiu nie udzieliłbym takiej jak ty rady a już na pewno w odniesieniu do pompy ciepła powietrze-woda (gdzie moc tzw. nominalna jest podana dla zupełnie innych temperatur zewnętrznych niż dla kotła, COP jest zimą bardzo marny (często duuużo poniżej 2) a do tego iluzoryczny bo przeciętna pompa całkowicie wyłącza się w przedziale (-10°C;-5°C) i można szaleć tylko grzałkami, czyli mamy klasyczne ogrzewanie elektryczne, najdroższe z możliwych prócz olejowego. Niechby poniżej -10°C zapotrzebowanie domu na ciepło wynosiło 10kW to daje nam ok. 200-240 kWh na dobę z pracy grzałek czyli lekko licząc 100-120 zł na dobę!
        Szanowni Pańswo – proszę sprawdzić ZAPOTRZEBOWANIE BUDYNKU NA MOC CIEPLNĄ razem z ciepłą wodą użytkową a przy doborze pompy ciepła zwrócić uwagę dla jakiej temperatury zewnętrznej i temperatur użytkowych wody grzewczej i ciepłej użytkowej podana jest moc nominalna pompy ciepła, bo z reguły jest to +7°C na zewnątrz i woda przy podgrzewie od +15°C (a tyle jest tylko latem) do +55°C czyli o dT=40°C zaś dla centralnego ogrzewania często tylko +35°C (podłogowe, które w mrozy samo może nie wystarczyć).
        Oznacza to, że może być konieczne sprawdzenie punktu biwalencji pompy (przerwania jej pracy) i załączenia drugiego źródła ciepła dla niskich temperatur. Zawsze wszystkim, szczególnie kolegom po fachu polecam wzór na bilans ciepła znany z fizyki jeszcze ze szkoły podstawowej:
        Q = m x c x (T2- T1) [kW= kJ/sek] gdzie Q to moc (tu grzewcza), m to masa (tutaj) wody w kilogramach lub litrach, c – ciepło właściwe wody przyjąć 4,18, T2 – temperatura wody końcowa, T1 – temperatura wody początkowa.
        Liczymy z tego moc dla wody ciepłej użytkowej, dodajemy moc na pokrycie strat ciepła budynku i porównujemy z mocą i temperaturami podanymi dla mocy nominalnej pompy ciepła (np. jak długo będzie grzać wodę w zasobniku przy określonej mocy dla cwu pamiętając że moc w kW podawana jest dla jednej sekundy zaś energia w kWh to pobór lub produkcja przez urządzenie mocy wyrażonej w kW przez 1 godzinę).

        1. Witaj, dziękuje za komentarz, aby określić przybliżone zapotrzebowanie budynku na energię, posłużyłem się wskaźnikiem zapotrzebowania na ciepło – ten może wynosić 65-70 W/m2 dla budynków ze średnim ociepleniem (izolacja wełna, styropian ok. 5 cm; ściany zewnętrznych, strop dach) lub 30-45 W/m2 dla budynków o bardzo dobrej izolacji ścian zewnętrznych, stropu (wełna, styropian około 20-25 cm). Do uzyskanego wyniku należy doliczyć zapotrzebowanie na cwu. To prawda, obliczenia takie są jednak szacunkowe. W związku z tym, po zatwierdzeniu zastosowania pompy ciepła, w celu sprawdzenia poprawności jej doboru należy sprawdzić dokładne obliczenia ogólnego zapotrzebowania na ciepło. Pozdrawiam!

  4. Witam, wiele sie naczytalam zlego o pompach ciepla Meeting i nie wiem czy to antyreklama czy kiepski produkt niskiej jakosci. Firma budujaca domy oferuje montaz tej firmy pomp. Czy moge prosic o Panska opinie w tej kwestii?

    1. Rynek pomp ciepła jest różnorodny, jak każdy inny. Przykładem są telefony, te możemy kupić za kilkaset, a nawet za kilka tysięcy złotych. W naszym przypadku mamy do czynienia z chińskim produktem (co teraz nie jest produkowane w chinach?), cena konkurencja w porównaniu z markowymi modelami, jednak czy niska cena powinna być wiodącym kryterium? Proszę zwrócić uwagę czy wraz z zakupem pompy otrzymujemy: długi czas gwarancji, serwis i wparcie producenta, bezproblemowy dostęp do części zamiennych itd. Pozdrawiam!

  5. Witam buduje dom 160 m2 zastanawiam sie nad pompa ciepla do ogrzewania wody uzytkowej, dodatkowo mam zamiar zainstalowac piec grzewczy wegiel -drzewo .Czy to dobry pomysl?

  6. Witam
    Mam dom o powierzchni 210 m2 ocieplony 20cm styr grafit okna wspolczynnik 0,7-0,8 strop 25 styr dach 20welny gdyż jest to mieszkanie parterowe bez użytkowego poddasza.
    Na podłodze jest 17cm styr i wylewka anhydrytowa knauf, caloś ogrzewanie podłogowe;]
    Inzynierowie z nibe zaproponowali mi pompe powietrze woda typu split o mocy az 16kw

    Pytanie do Pana czy to nie przesada???

    1. za mało danych . 1. do czego bedzie służyć pompa ciepła – przygotowanie co czy tez cwu. , rodzaj ogrzewania , jaki kocioł , czy jest kominek , która strefa klimatyczna (lokalizacja) . podstawą projektowania każdego systemu grzewczego jest jego projekt ( oznaczenie zapotrzebowania ciepła , obliczenia hydrauliczne instalacji ) a nie dobory typu 30- 150 W/m2 i mam piękny widok , tania pompę i duże rachunki za prąd , albo pompę gruntową za 50.000 i zwrot za 500 lat.
      ps . Za pompami powietrze- woda : 1. klimat się ociepla 2. zawsze w zimie można do takiej doprowadzić powietrze wywiewane z domu ( 1 wymiana na godzinę to około 600 m3 powietrza o temp. około 20C )

      1. Do ogrzewania co i cwu kominek będzie ale tylko do ozdoby palone będzie może 10x w roku…
        Pompa nibe split 16kw wojewodzwto swietokrzyskie i jeśli gruntowa kosztuje 50 tysięcy to powietrzna dużo nie tansza bo ta pompe ze wszystkimi składnikami wyceniono mi na oko 42tysiace…

          1. jednostka zewnętrzna zasilana powietrzem zewnętrznym o modulowanej mocy 4-16 kW 14 tysięcy
            jednostka wewnętrzna (hydrobox) do sterowania pracą AMS 10 i HEV 16 tysięcy
            wymiennik wężownicowy 300 l z wbudowanym modułem elektrycznym, zaprojektowany do

            pracy z AMS 10 i HBS 10 6 tysięcy

            no i pare innych pierdol typu wezownica do skroplin, rura podlaczeniowa itd.

            to sa ceny netto ale po zsumowaniu i rabacie brutto wychodzi 42 tysiące…
            Odpowiadajac na pytanie tak pompa ciepla ma być jedynym zrodlem ciepla

    2. Witaj Hubi, piszesz o istniejącym budynku – kiedy został wybudowany? Jeżeli w przybliżeniu oszacujemy straty ciepła w budynku na ok. 60 W/m2 – wymagana moc źródła ciepła na potrzeby ogrzewania wynosi 13 kW – oczywiście operujemy na założeniach szacunkowych. Pompa ciepła o mocy 16 kW może być dobrym wyborem – jak wiadomo, moc pompy ciepła wraz ze spadkiem temperatury spada. Pompa o takiej mocy w temperaturze np. -15 st. C. dostarczy więcej energii niż pompa o mocy 14 kW – tym samym udział mocy grzałki wspomagającej ogrzewanie będzie mniejszy. Jeżeli planujemy montaż np. drugiego źródła ciepła – moc pompy nie musi być aż tak duża. Jeżeli interesują Ciebie dokładne koszty ogrzewania – warto zlecić wykonanie charakterystyki energetycznej budynku – otrzymamy wtedy pewniejsze dane niż te, szacowane na wartościach W/m2. Moim zdaniem, koszt inwestycyjny jest adekwatny do mocy i produktów z podobnej półki rynkowej. Pozdrawiam!

  7. 1. Jeżeli powietrzna pompa ciepła będzie jedynym żródłem ciepła – to nie będzie. Pisze tak dlatego ,że obliczenia zapotrzebowania na ciepło liczy się dla temp. -20 C . Wg materiałów producenta pompa może pracować na powietrzu o temp. -20 C , ale zastanawiające jest że parametry pracy tej pompy dla najniższej temp zewnetrzenej są podane przez producenta dla powietrza zewnętrznego -7 C :

    Wydajność pracy AMS 10 + HBS 16
    16 kW
    Ogrzewanie wg EN14511, T5K

    Temp. zewnętrzna/zasilanie . min. maks

    wyjście/wejście/COP wyjście/wejście/COP

    -7/35°C 2,72/1,18/2,30 10,09/3,54/2,85

    -7/45°C 3,08/1,56/1,97 10,05/4,37/2,30

    -7/55°C 3,74/2,33/1,61 7,83/4,50/1,7

    opisze tylko ostatnia linijkę :
    temp zewnętrzna -7 C , temperatura na zasialaniu 55 C
    widełki mocy pompy : min
    moc elektryczna włożona do agregatu 2,33 kW – moc uzyskana 3,74 kW
    moc maksymalna elektryczna 4,5 kW – moc uzyskana 7,83 kW

    POZOSTAŁA MOC CIEPLNA DO MOCY 16 kW – uzyskiwana jest z grzałek elektrycznych ! czyli około 13,5 kW . i to wszystko przy temp. zewnętrzej -7C.

    tak wiec „Zakres roboczej temperatury zewnętrznej podczas ogrzewania (sprężarka) -20 – +43°C” odnosi się do temp otoczenia urządzenia w której to MOŻE PRACOWAĆ .

    zapraszam do poczytania
    http://www.biawar.com.pl/pompy-ciep%C5%82a-nibe/powietrzne-zewnetrzne/nibe-split

    2. napiszę to jeszcze raz : JAk się planuje wydanie kilkudziesięciu tysięcy na ogrzewanie , to warto wydać kilka na prawdziwy projekt , który obejmie wszystkie niejasności , z całym szacunkiem dla przedmówców – operat energetyczny czy wskaźnikowy dobór ogrzewania to tylko przybliżenia .
    a i jeszcze jedno zapotrzebowania na c.w.u nie sumuje się z CO . np w omawianym przypadku zasobnik 500l chętnie łyknie i 25 kW + szacunkowe 60w/m2* 210 = 12 kW dało by 35 kW 😉

    3 , jeżeli chodzi o pompę gruntową to trochę się rozpędziłem – 30000 będzie kosztować sama pompa (urządzenie ) , geologia + odwierty ~ 25 tyś , działka – bo muszą się zmieścić w rzucie terenu ,+ drodnoustroje – zasobnik, pompy, naczynie wzbiorcze etc.

    4. Z praktyki projektowe podpowiem, że najlepiej oprzeć się na instalacji np. gazowej, olejowej , czy nawet stałopaliwowej na temp -20 do -5 , a okresach przejściowych (-5 i wyżej) na pompach ciepła .

    1. Witaj Januszu, dziękuję za obszerny komentarz, odniosę się do dwóch kwestii 🙂 Producenci podają COP dla temp. 7, np. A7/W35 kierując się normą EN 14511. Jeżeli chodzi o moc pompy ciepła – doliczanie dodatkowej mocy na cele c.w.u. nie zawsze jest konieczne – pompa może pracować z priorytetem prawda? Jeżeli rozbiór w wody użytkowej w projektowanym budynku będzie większy – powinniśmy zwiększyć moc grzewczą pompy lub rozważyć wariant grzewczy z dwa pompami: do c.o. i do c.w.u. Oczywiście wszystko podlega analizie, każdy budynek jest inny – w każdym opłaci się co innego, pozdrawiam!

  8. Czytam i nie bardzo rozumiem czyli mam rozumieć ze ta pompa jako jedyne zrodlo ciepla nie ogrzeje mi domu???
    100 % podlogowka wiec temperatura grzania to 35 stopni;p
    Jak mam wydac 40 kola a i tak musze zalozyc gazior to nie ma to najmniejszego sensu…

    Dom jest nowy jestem w trakcie wykańczania.

      1. To dobrze ze ogrzeje bo już ja zamówiłem;)

        Ludzie z Nibe okreslaja moje roczne koszty na 3 do 3,5 tys zł rocznie przy 22-23 stopniach, ciekaw jestem czy to jest możliwe, jakie jest pana zdanie na ten temat? Przypomnie ze jest to nowo budowany dom bardzo dobrze ocieplony;) 20 styr grafitowego na scianach, 17cm w podłodze, 25 na stropie i oczywiście wylewka anhydrytowa pod podłogówkę okna i drzwi o u 0.7-0.8 .

        Warto płacic 1200 zł za przedłużenie gwarancji z 2 na 5 lat?

      2. Witam Panie Damianie.
        Jeśli byłby Pan tak uprzejmy i poradził mi Pan co zrobić ,to byłabym bardzo wdzięczna.
        W naszym mieszkaniu jest instalacja grawitacyjna z pompą i piecem węglowo-drzewnym.
        Jako ,że mieszkanie było zaniedbane przez poprzednich najemcach przeprowadzamy remont etapami.
        I chyba zrobiliśmy największy wymieniajac w 2 pomieszczeniach zeliwne grzejniki na panelowe oraz zmiejszajac przekrój rur na mniejsze (hydraulicy którzy to wykonywali nie uprzedzali nas o mozliwych problemach).Jeden z 2 grzejnikow wymienianych grzeje tylko od góry do polowy(instalacja jest odpowietrzona).Zmienilismy nawet pompę na lepszą ale problemy nie zniknęly.Proszę poradzić czy jest jakis sposob na usprawnienie czy tylko i wyłacznie trzeba powrócić do pierwotnego ukladu w tych dwóch pomieszczeniach.Z tego co wyczytalam niestety juz po fakcie ,przerobka w tych dwoch pomieszczeniach byla błędem.
        Pozdrwaiam serdecznie.
        Agnieszka

    1. A jeszcze jedno jaką ma Pan instalację elektryczną w domu 1 czy 3 fazową , jedno czy dwu taryfową i jaką moc zamówioną ?
      dla informacji :
      dla sprężarki w tej pompie 1 fazowa ,zabezpieczenie min 50 A 230V ,
      dla sprężarki w tej pompie 3 fazowa ,zabezpieczenie min 25 A 400V ,
      z wyliczenia moc sprężarki 50 * 230 = 11.5 kW ???
      25 * 400 = 10 kW ??
      i co znaczy 5A – prąd rozruchowy – w domyśle chodzi pewnie o softstart , ale nie jestem tego pewien .
      bo prąd rozruchowy to zwykle 5x prąd nominalny ( sprzężarka rusza pod obciążeniem )

      podgrzewacz elektryczny w zasobniku 9 kW – zasilanie trójfazowe.

      Co do pracy przy temp. ujemnych to proszę się dopytać sprzedawcę o warunki brzegowe , co założył dobierający pompę ( kominek, inne ogrzewanie np. kocioł elektryczny etc. ) – najlepiej na piśmie .
      A jeżeli chodzi o gwarancję to mam pytanie jak kupuję samochód za 40 tysia nowy to AC podpisuję przez 2 lata czy przez 5 – i czy gwarancja obejmuje dobór urządzenia ?

      1. Przepraszam za spam…

        Panie Januszu właśnie jestem po rozmowie z elektrykiem i dowiedziałem się ze mam zamówioną moc 20 A jeśli o to chodzi… Pytanie czy to nie za mało??? Bo zabezpieczenia w rozdzielni mam na 25 chyba i pytanie moje czy mam jechać zamordować mojego projektanta który mi to załatwial czy może spac spokojnie???

        1. zasilanie 2 taryfowe – polecane. – druga taryfa jest tańsza (choć pierwsza trochę droższa)
          pompa występuje tylko w jednej wersji – mylące są instrukcje producenta- zasilanie 3 fazowe – na pierwszej fazie jest sprężarka i 1/3 grzałek , na drugiej 1/3 grzałek i na trzeciej 1/3 grzałek , przy doprowadzeniu 1 fazowym pompa + całość grzałek jest na 1 fazie .
          co do mocy i zabezpieczeń :prod. pompy wymaga zabezpieczenia 25A i odrębnego od domowego zabezpieczenia różnicoprądowego .
          Jezeli planuje pan wykorzystywanie kuchni indukcyjnych czy innych urzadzeń elektrycznych o wiekszej mocy to radził bym zmienić zabezpieczenia głowne na >25A . (wyłacznik nadprądowy 3 fazowy to trzy niezalezne elektrycznie wyłaczniki 1 fazowe – razem wyzwalane przez ten najbardziej obciazony )

          co do mocy zamówionej – jest podobnie – nie znalazłem mocy tej pompy, szaczując z mocy maksymalnej przy wskazaniach COP zakładam sprzęzarkę 6kW 230V = ~ 25 A głowna faza i dalej 25 A * 400V = 10 kW , to moc zamówiona może być za mała – okaże się po pierwszym rachunku (tzw. przekroczenia ) – WAŻNE !!!
          z konsultować w elektrykiem.

          1. na końcu walnąłem byka 6kw jednofazowego skoczyło mi do 10 kw trójfazowego – oczywiste przekłamanie .
            Powinno być :
            W najgorszym układzie temperaturowym tz przy temp. zewnętrzej < – 15C i podgrzewie cwu do 55C pompa ciepła bedzie pobierac na pierwszej fazie 6 kw NA SPRĘŻARCE I 3 kw przez grzałki = co daje 9 kW (230v) na głownej fazie i po 3 kW (230v) na drugiej i trzeciej FAZIE .

          2. no wlasnie w domu mam zalozone zabezpieczenie c25 wiec musze pogonić elektryle żeby i w skrzynce założyli mi c25;}

  9. Witam . Oczywiście wybór rozwiązania pozostawiam Inwestorowi .
    Rzeczywiście producenci podają COP dla temp. 7, np. A7/W35 kierując się normą EN 14511
    W materiałach producenta jest instrukcja obsługi która podaje parametry tej pompy dla innych temperatur.

    http://www.biawar.com.pl/pompy-ciep%C5%82a-nibe/powietrzne-zewnetrzne/nibe-split/item/download/1570_2bc63ef154926de9f65794d4df4be9e2

    proszę poczytać sobie na stronie 95 w tabelce
    EN14511 ΔT5K
    przy parametrach -15 / 35 °C (podłoga) maksymalna moc cieplna pompy wyniesie 7,99 kW przy mocy włożonej 3,29 kW (prąd ) – 35 C zasilanie podłogówki 30 C powrót z podłogówki .
    Przy powierzchni 210 m2 da to około 38 w/m2 – wiadomo że podłogówka nie zajmuje całej powierzchni ale dla teoretycznych obliczeń można policzyć jak wyżej.
    podgrzew CWU -15/45 °C maksymalna moc cieplna pompy wyniesie 7,50 kW przy mocy włożonej 4,00 kW (prąd ) – tylko zasilanie sprężarki.
    Tu nasuwa się pytanie ile czasu pompa ciepła bedzie grzać CWU a ile podłogówkę .

    Ps. we wcześniejszym komentarzu pisałem ze producent podaje tylko parametry do -7 C , tak że złożyło że przegladając instrukcji można tych informacji nie zauważyć bo są zapisane w cześci INNE

    Pozdrawiam Janusz Gajda

    1. Pod pompe jest 3 fazowa ale jaka moc mam zamowiona to nie kojarze a nie chce mi się się grzebać w papierach;p czy to jaka moc mam zamowiona ma jakies znaczenie???
      Zabezpiecznie mam takie jakie jak pan napisał 25 A.

      Co do reszty to nie jestem specem;p wiec nie wiem co odpowiedzieć ale od początku przerazala mnie ta moc 16 kw…

      Ja kupując nowe auta AC placilem za każdy rok osobno;p a tu chodzi o to ze mam gwarancje na 2 lata a za doplata 1200 zl przedluza mi ja na 5 lat… Urzadzenie ma mi przyjść jutro ale warto dopytać czy gwarancja obejmuje dobór urządzenia;]

  10. Jeśli chodzi o taryfy to narazje mam jednotaryfowa ale zastanawiam się nad zmiana na dwutaryfowa bo Panowie od pompy tak ja maja ustawić żeby pracowala wiece w drugiej taryfie.

  11. Wczoraj o 11 uruchomiono mi ta pompe i zaczelismy wygrzewac wylewke temp na zasilaniu 25 stopni a cwu 41 do dzisiaj do godziny 20 pompa zuzyla 117kwh… przeraza mnie to zuzycie pradu… jak mieszkanie juz sie nagrzeje to jakie przewidujecie miesieczne zuzycie energii jak teraz zechlala 117kwh w ciagu 31h?

    1. Witaj Hubi, ja mam u siebie zamontowana pompę ciepła powietrze/woda 8kw, działa kilka tygodni, przy pierwszym uruchomieniu w ciągu doby zuzyla około 50kw. Mam mały dom 100m². W zależności od temperatury dziennie zużywa około 30kw /24h. Przy -5 na dworze poszło 48kw, temperatura w domu około 20stopni,przy temperaturze +8 w ciągu 24h/ 8kw.

  12. Vegeta to ja mam 2x większy dom 210m2 to uważam ze takie zużycie jest okropnie wysokie… gdyż u mnie po 4 dniach przy temperaturze 1 stopien na zewnątrz a 19 w srodku zuzyla 32kw/24h.
    Ale to i tak jest sporo za dużo niż to co zapewniano mnie przed zalozeniem tej nieszczęsnej pompy;)
    teraz podkręcam temperaturę na zasilaniu już do 40 stopni ponieważ wygrzewam jastrych to przez ostatnia dobe przy -1 zuzyla 100kw/24 hehe ale pracowala na grzałkach bo chce wygrzać jak najszybciej ta wylewke…
    jak na dworze będzie -15 to twoja zuzyje z 60kw/24 a moja pewnie kolo 100… to na pewno nie jest tansze ogrzewanie od gazowego…

    1. tak jak pisałem 18.10. przy -15/45 °C maksymalna moc cieplna pompy wyniesie 7,50 kW przy mocy włożonej 4,00 kW (prąd ) – tylko zasilanie sprężarki, może zużyć 4*24 = 96 kwh na dobę, przy mocy wyjściowej około 7,5*24=180 kwh

      gaz koszt uśredniony: 2.74 zł/m3 (taryfa w-3.6) co daje około 8 kwh/m3 czyli około 0,34 zł/ kwh – oczywiscie ktoś powie sprawność 80 % to złom nie kocioł , ale to jest sprawność całego układu grzania ( kocioł ,komin, rury izolacje etc. )

      prąd taryfa dzienna 0,65 zł /kwh
      nocna 0,3 zł/kwh
      średnia cena przy grzaniu 24h = (0,65*15h+0,3*9h)/24 =0,518 zł/ kwh

      UWAGA : WYLICZENIA ZUZYCIA PRĄDU – PODAWANE SĄ DLA NAJNIŻSZEJ TEMP. PODANEJ PRZEZ PRODUCENTA TZ. -15C , CO BĘDZIE NIŻEJ ….

  13. ARTUR
    21 stycznia 2015 o 13:00
    posiadam pompę ciepła od prawie 3 lat, roczny koszt prądu zużytego do ogrzewania oraz zasilania całego domu oscyluje w granicach 3900-4000 tyś ( CO, CWU, wszystkie media w domu- nie mam gazu), koszty samego ogrzewania i ciepłej wody szacuję na ok. 2400-2600zł koszt instalacji pompy wraz z podłogówką i odwiertami to 42 tyś. dom o powierzchni 115 mkw i 3 osobowa rodzina. Nie chcę nawet słuchać o tym ze miałbym grzać czym innym, czystość, bezobsługowość i zdrowy kręgosłup- BEZCENNE.
    Acha, nobel dla tego co wymyślił określenie „ekogroszek”

  14. Panie Arturze tylko ze ja zalozylem powietrzna:) wiec koszty beda napewno wyzsze i jest to mieszkanie parterowe o powierzchni 210m2 grzania podlogowka:)

    Kazdy mnie uspokaja ze jak wyschnie wylewka i tynki to bedzie ok pozyjemy zobaczymy jak narazie gaz napewno przebija pompe w moim odczuciu:)

    1. HUBI gaz nie przebija pompy ciepła . Za gaz płacisz który zużyjesz . A przy pompie ciepła płacisz za prąd a ciepło uzyskujesz z powietrza. bilans roczny się liczy , ja za gaz płace czy w zimie czy lecie tak samo . ile m3 tyle kasy . U Pana jest różnie jak jest 7C to z 1 kw pradu otrzyma Pan 4 kw ciepła. tyle że niektórzy wierzą ,że jak bedzie przy ( – 15) to też tyle dostaną z pompy ciepła . a tu figa – dostaną 2 x wiecej ciepła niż włoża , albo tyle samo do włożą prądu to dostaną ciepła . Dlatego pompy ciepła powietrze woda montuje się w układach sprzężonych z innym żródłem ciepła ( kominek , kocioł na gaz, pelet , drewno etc) .
      ja mam piec gazowy i drzewny w jednym układzie . do – 5 palę drewnem , przepale 4-6 h / 24 i jest ciepło , jak temperatury spadną opalam gazem , bo nie ma lasu.

      ps. dlatego też zawsze i wszem powtarzam jak mam wydać 40 tys to albo kupuję samochód „bo ładny” ,albo zlecam komuś projekt budowlany ogrzewania bo się na tym nie znam.

      ps . dostał Pan instrukcję obsługi do swojej pompy ciepła , to niech ją Pan przeczyta i nie tylko pierwszą stronę.

      a na lamenty o ilość prądu proszę sobie poczytać wpisy z tego forum np.
      „TEŻ INŻYNIER
      3 kwietnia 2016 o 00:55”

      czy moje .

  15. Ja sobie zdaje sprawe ze wraz ze spadkiem temp sprawnosc pompy spada ale jak ona przy 3 stopniach na zewnatrz zuzywa mi 170kwh na dobe to masakra;p fakt ze na zasilaniu podlogowm teraz mam 43 stopnie a w domu 28 stopni;]

    Moze pan podac link do tego forum bo nie czaje jak mam w nie wejsc;p

    Nie zalezy mi na tym ze drogo bo stac mnie dzieki bogu narazie na takie rachunki jakie przewiduje ale wszycy do okola mowili mi cos zupelnie innego i dlatego to mnie tak denerwuje ze zrobili mnie w balona;p

    Przy gazie majac zbiornik na wlasnosc gaz kupuje po 1,5 zł wiec napewno nie wyszlo by drozej;p

    1. 1 . to samo forum tylko wyżej pisze osoba „też inżynier”
      2 . jaki gaz , ja piszę o gazie przewodowym – metan w m3 , a Pan o propanie-butanie 1,5 zł za 1 kg ?

  16. Witam zuzycie pompy od 01.12.2016 do 01.01.2017 wynioslo 1030kwh przy 25 stopniach na zasilaniu i 20.5 w domu cwu 42 stopnie. Troche sie uspokoilem tym bardziej ze fachowcy przy wykonczeniach troche wietrza bo im cieplo…
    Pozdrawiam HUBI

    1. A nie zamarzl:)
      Powiem szczerze ze zadowolony jestem:) u mnie mrozilo tydzien i 3 noce dobijalo do -28… w domu 20 bo jeszcze nie mieszkamy trwaja prace wykonczeniowe.
      Zuzycie wynosilo od 55 do 70 kw na dobe (dodam ze fachowcy wietrza bo mam dwoch palacych a nie pozwalam palic w domu :)) mysle ze niezle to wychodzi… pompa tylko raz przez okolo 2 godziny wspomagala sie grzalkami dlatego jedna doba wyszla 70kw
      Mysle ze jak sie wprowadzimy a mieszkanie doschnie to zuzycie jeszcze troche spadnie.
      Najwazniejsze ze sobie poradzila bo powiem szczerze jak juz widzialem jak temp spada ponizej 25 to mialem niezlego pietra:)

  17. Witam. Zacznę żartobliwie – kolega HUBI pewnie zamarzł , bo nie odpowiada :D.

    Szukając odpowiedzi co do opłacalności pompa ciepła vs reszta rozwiązań , trafiłem tutaj. Pracuję w firmie inwestycyjnej, która remontuje budynek +- 3000m2 , stara kamienica, docelowo 60 kawalerek. Głównym źródłem energii dla c.w.u. i c.o. będzie veolia (ciepłownia miejska). Budynek jest nasz, kawalerki będą pod wynajem, zależy nam na jak najtańszym zużyciu energii. Zastanawiamy się , czy nie warto nam zamontować jeszcze dodatkowo pompy ciepła powietrze/woda i w okresach gdy byłoby to opłacalne np przy temp +7’C , podgrzewać wstępnie ciepłą wodę i c.o.. W okresie letnim, chłód z pompy ciepła zasilałby nam konwektory ścienne. Czy tego typu rozwiązania ktoś stosował już może?

  18. Witam,
    Czy może Pan podać przykład pompy ciepła powietrznej, która będzie najlepiej pracowała dla domu do całorocznego zamieszkania o powierzchni 70 m2 + 20 m2 garażu. Ściany Ytong 24cm i styropian 14 cm, okna plastikowe ze standardową przenikalnością. Działka znajduje się nad morzem ok. 2-3 km od linii brzegowej. Czy to w ogóle ma sens i przybliżone koszta inwestycji (ewentualnie firma, którą może Pan polecić).
    Z góry serdecznie dziękuje.
    z poważaniem

  19. Witam. Buduje nowy dom parterowy o pow.95 m2 kubatura 240 m3. Dom jest dobrze ocieplony Fasady styropian grafitowy 20 cm podloga Styrodur XPs 25 cm strop welna isover 25 cm okna energooszczedne pakiet 3 szybowy W.0,5 Budynek chcialbym ogrzewac pompa ciepla powietrze-woda, czy moze mi ktos doradzic jak najlepiej to zrobic ? Pozdrawiam.L

  20. Witam.
    Buduję dom parterowy z poddaszem użytkowym, docieplony styropian 20cm,posadzka 20cm,poddasze 30cm,okna 3 szybowe u,05.Chciałbym zainstalować ogrzewanie -pompa ciepła powietrzna, + kominek. Woj dolnosląskie okolice Wrocławia, cieplejszy klimat, czy ktoś jest w stanie doradzić jaki producent,firma wykonawcza,itp.

    1. Jakie wy macie projekty ” buduje dom taki sraki czy owaki , tyle styropianu , tyle metrów …..” przecież macie projekty w oparciu o które budujecie , o ile są to projekty budowlane na pozwolenie to są w nich informacje odnośnie ZAPOTRZEBOWANA CIEPŁA, MOCY KOTŁOWNI I itp. Ktoś się pod tymi projektami podpisuje .
      Jak czytam te wpisy to mi przypomina rozmowa : A: Kupiłam Pięęękny SAMOCHÓD B: A dużo pali ? A: Nie wiem ale ma sufer ALufelgi , radio HD , przyciemniane szyby i Ba jest OK! bo jest czerwony.

      Ps , jak pójdziecie do sklepu kupować grzejniki to sprzedawca poda magiczne 70 W/m2 i sprzeda Wan to co będzie chciał WAM sprzedać , on się tym nie będzie grzał ANI za płacił ( inwestycja + użytkowanie + przeglądy remonty etc.), a na lamenty i płacze odpowie ,że przecież żeście to Sami wybierali .

      a pro po cieplejszego klimatu to Wrocław jest na pograniczu strefy III i II I ogrzewanie powinieno być liczone wg strefy III czy -20C w zimie.

      https://www.hvacr.pl/strefy-klimatyczne-polski-i-temperatury-obliczeniowe-322

    1. na gazie przewodowym się nie kończy , może być propan – butan , pelet , olej opałowy, pompy gruntowe , prąd jako źródło ciepła . Jeżeli chodzi o pompy powietrzne to w naszym klimacie niestety należy je rozważać ŁĄCZNIE Z jakimś kotłem (dla niskich temperatur) . Jezeli w/w instalacja jest wykonana jako niskotemperaturowa (temp. zasilania ~ 40-50 C ) to może być zasilana z powietrzej pompy ciepła w okresach przejściowych , ale w okresach gdy temp. zewnętrzna jest poniżej zera stosujemy inne źródło ciepła – niezależne od temp zewnętrzej albo decydujemy się na duże koszty energii elektrycznej .
      Powyżej są wpisy pana HUBI który ogrzewa dom tylko pompą powietrzną

    2. ponieważ sprawność powietrznej pompy ciepła zależy od temp. zewnętrznej .
      Rzeczywiście producenci podają COP dla temp. 7, np. A7/W35 kierując się normą EN 14511
      COP – stosunek mocy uzyskanej do włożonej
      określając przydatność urządzenia trzeba sprawdzić jego zachowanie także w innych temp .
      np jaki jest COP dla -20C – bardzo czesto wynosi 1 co oznacza ze pompa ciepła ma wydajność równą mocy silnika sprężarki + zamontowane grzałki elektryczne .

      1. Dziękuję za odpowiedź. Ja uważnie czytam komentarze pod tym tematem i wpisy użytkownika HUBI, z tym że u mnie chodzi o ogrzewanie nadmuchowe, nie podłogówkę. Zastanawiająca jest ta nowa pompa ciepła, bo tak jak Pan pisze, w naszym klimacie to się nie sprawdza, zdaję sobie z tego sprawę, z tym że Carrier 25VNA0 jest specjalnie do zimnego klimatu, i przy minus kilkunastu – podobno – grzałki się jeszcze nie włączają. Tylko że jest to montowane u nas dopiero od sezonu a więc opinii użytkowników niewiele :/ Można znaleźć jakieś opinie użytkowników poprzedniego modelu, ale to zupełnie inna bajka.

  21. Witam, czy można instalacje na ekogroszek zamienic na rozwiazanie z pompa ciepka powietrzna?

    1. Dzień dobry Edyto,
      ciężki temat, pomp ciepła nie montujemy w instalacjach wysokotemperaturowych – bo nie zostały do tego stworzone, z mojej perspektywy proponuję pompę do c.w.u. – korzyści ekonomiczne w okresie letnim i przejściowym, brak konieczności pracy kotła na ekogroszek, pozdrawiam!

      1. Bardzo bardzo dziekuje za tak szybka odpowiedz. Chodzi o to, że mamy piec na ekogroszek z ogrzewaniem podłogowym w większości i ponieważ bardzo się brudzi garaz i kotłownia to chcielismy pomyslec o wymianie go na coś innego. Nie mamy na to szansy? Niestety instalacja gazowa jest troche daleko od nas i obawiam sie, ze koszty podciągnięcia jej do naszej posesji byłby olbrzymie:(

        1. Proszę rozważyć ogrzewanie kotłem pelletowym, pellelt jest czystym paliwem. Podczas spalania tony ekogroszku wytwarza się 100-150 kg popiołu (w zależności od jego jakości). Maksymalna zawartość popiołu w pellecie średniej jakości to 1 proc. – w pelletach z górnej półki zawartość ta spada do 0,24 proc., a to oznacza 2,4 kg popiołu z jednej tony. Przy takiej zawartości popiołu użytkownik kotła na pellet może go czyścic co 4-8 tygodni. Pozdrawiam!

    2. na gazie przewodowym się nie kończy , może być propan – butan , pelet , olej opałowy, pompy gruntowe , prąd jako źródło ciepła . Jeżeli chodzi o pompy powietrzne to w naszym klimacie niestety należy je rozważać ŁĄCZNIE Z jakimś kotłem (dla niskich temperatur) . Jezeli w/w instalacja jest wykonana jako niskotemperaturowa (temp. zasilania ~ 40-50 C ) to może być zasilana z powietrzej pompy ciepła w okresach przejściowych , ale w okresach gdy temp. zewnętrzna jest poniżej zera stosujemy inne źródło ciepła – niezależne od temp zewnętrzej albo decydujemy się na duże koszty energii elektrycznej .
      Powyżej są wpisy pana HUBI który ogrzewa dom tylko pompą powietrzną.

      Może Pani napisze coś wiecej o instalacji CO : – jaki kocioł, jakie sterowanie, czy rozdzielacze są z podmieszaniem, jakiś schemat.

  22. Witam
    Ciekawy artykuł, rzeczowa dyskusja – gratulacje dla wszystkich!
    Jestem zdecydowany na pompę, split, marka nie gra woli bo gabaryty producentów podobne.
    Pozostaje kwestia organizacyjna: ilość niezbędnego miejsca.
    Pompa ma znajdować się w pomieszczeniu gospodarczym aka. łazience. Po białym montażu pozostaje miejsce na montaż o wymiarach:
    szerokość 1,2 -1,5 m
    wysokość 2,4 m (można zasobnik na wodę powiesić pod sufitem ?)
    głębokość pomieszczenia 1,2 m czyli do wykorzystania na pompę 50-60 cm.

    1. Witaj Jacku, w nawiązaniu do Twojego komentarza proponuję Ci pompę ciepłą powietrze/woda w wariancie monoblokowym, zaoszczędzisz zdecydowanie większą ilość miejsca w pomieszczeniu, pozdrawiam!

  23. Witam,
    Damian czy słyszałeś( lub może ktoś z Was?) o pompach firmy exoterm z Gdańska? Mam dylemat ponieważ jestem na etapie wyboru ogrzewania do mojego nowego domu 170 m2 gazobeton 24 cm ocieplony styropianem 15 cm wełna na poddaszu 25 cm okna 3 szybowe wiec powinno byc ok.Niestety przy rozprowadzaniu instalacji hydraulicznej myslalem o ekogroszku i mam ogrzewanie podłogowe tylko na 40% powierzchni domu.Wiec czy pompa powietrzna ciepła ma tu jakis sens?
    Wracajac do firmy exoterm to po rozmowie z szefem firmy zapewniał mnie że to żaden problem i poradzi sobie na grzejnikach również.Pompa,która była by optymalna dla moich potrzeb to: model Pompa ciepła EXT14EVI-N Hitachi EVI Scroll dostępna na allegro.moc 14 KW działajaca do temp -18C cena 19990zł Dodam tylko że mój kolega ma taką pompę od 5 lat do tej pory bez awari zuzycie energii elektrycznej 2000zł rocznie łacznie z c.w.u.

    1. Witaj Piotrze, jeżeli ogrzewanie niskotemperaturowe stanowi u Ciebie tylko 40 proc., natomiast reszta to grzejniki dobrane na standardowe parametry grzewcze – to zdecydowanie odradzam wykonanie powietrznej pompy ciepła, jeżeli zmusimy pompę do wytarzania tak wysokiej temperatury wody grzewczej to szacuję, że jej COP prawdopodobnie gdzieś w przedziale temperatur do -2 do -7 spadnie do 1 – wówczas pracę pompy ciepła w 100 proc. przejmie wbudowana grzałka elektryczna – a przecież dążymy do tego, aby oszczędne ogrzać nasz dom. Myślę, że takie rozwiązanie sprawdzi się tylko w okresie przejściowym. Można spróbować stworzyć hybrydę, pompa ciepła + kocioł na paliwo stale, całość wpięte do bufora ciepła. Jednak czy takie rozwiązanie będzie uzasadnione pod kątem eksploatacyjnym?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *